Amerikaanse jury kent detransitioner voor het eerst schadevergoeding toe na borstamputatie op haar zestiende

Een jury in Westchester County, in de Amerikaanse staat New York, heeft op 30 januari 2026 geoordeeld dat een psycholoog en een plastisch chirurg aansprakelijk zijn voor een medische fout tegenover een destijds zestienjarig meisje (bron). De jury kende Fox Varian, nu 22, een schadevergoeding van twee miljoen dollar toe: 1,6 miljoen dollar voor doorstaan en toekomstig leed, en 400.000 dollar voor toekomstige medische kosten (bron). Voor zover bekend is het de eerste keer in de Verenigde Staten dat een zaak over een medische fout bij een gendertransitie, aangespannen door een detransitioner, tot een uitspraak van een jury heeft geleid (bron).

Wat er gebeurde

Varian klaagde haar toenmalige psycholoog Kenneth Einhorn en plastisch chirurg Simon Chin aan. Zij onderging in 2019, op haar zestiende, een dubbele mastectomie. Volgens haar advocaten voldeden beide zorgverleners niet aan de zorgstandaard: de psychologische beoordeling was ontoereikend, de onderlinge communicatie slecht en de screening voorafgaand aan een onomkeerbare ingreep onvoldoende. De verweerders stelden dat de zorg voldeed aan de medische standaard van dat moment en dat Varian geïnformeerde toestemming had gegeven (bron).

De jury, die uit zes leden bestond, volgde Varian. Zij stelde vast dat de zorgverleners geen toereikende werkwijze hadden gevolgd, onder meer bij de communicatie en de beoordeling voorafgaand aan de operatie, en merkte dat aan als een, vertaald, 'afwijking van de zorgstandaard' (bron). Volgens The Epoch Times bevatte een brief die Einhorn in oktober 2019 ter ondersteuning van de operatie aan Chin schreef fouten en ontbraken daarin bijkomende psychische problemen, zoals autisme en depressie. Chin werd aangerekend dat hij niet verder met Einhorn had overlegd, terwijl de brief geen uitdrukkelijke diagnose genderdysforie bevatte (bron).

Tijdens de rechtszaak vertelde Varian dat de operatie haar zenuwpijn heeft opgeleverd. Over de emotionele gevolgen zei ze, vertaald uit het Engels: "Schaamte. Ik voelde schaamte. Het is moeilijk om onder ogen te zien dat je voor het leven verminkt bent" (bron).

Een doorbraak, zeggen belangenbehartigers

Belangenbehartigers noemen de uitspraak een doorbraak. Journalist Benjamin Ryan, die het hele proces bijwoonde, telde tot dan toe 28 rechtszaken van detransitioners in de Verenigde Staten; die van Varian was de eerste die tot een proces kwam en met een toewijzing eindigde (bron). Volgens The Epoch Times zijn veel van de andere zaken afgewezen of geschikt, of lopen ze nog (bron). Arts Kurt Miceli, medisch directeur van de belangenorganisatie Do No Harm, zei tegen de Washington Examiner dat dit, vertaald, "de eerste keer is dat een jury de pijn en de moeilijkheden die een detransitioner heeft doorgemaakt echt heeft erkend". Ook detransitioner en activist Chloe Cole, die zelf een rechtszaak tegen haar artsen voert, reageerde: twee miljoen dollar is volgens haar niets vergeleken met de persoonlijke prijs, maar de uitspraak geeft naar haar zeggen "echte hoop" aan de volgende generatie detransitioners (bron).

Varians advocaat Adam Deutsch plaatste een kanttekening bij die lezing. De zaak was volgens hem geen uitspraak over de vraag of genderbevestigende zorg voor volwassenen of minderjarigen gepast is, maar ging over de vraag of de artsen zich bij de zorg aan Varian aan hun professionele en ethische verplichtingen hadden gehouden. Advocaat Andrea Picciotti Bayer zei dat de bindende werking van een zaak als deze zeer beperkt is, omdat het oordeel berust op wat er tussen Varian, haar familie en haar zorgverleners is voorgevallen (bron).

Volgens de Washington Examiner zet de uitkomst artsen in staten als New York en Californië, die zich als toevluchtsoord voor genderzorg aan minderjarigen presenteren, op scherp voor hun aansprakelijkheid. Dezelfde krant noemt de verjaringstermijn een van de grote obstakels voor vergelijkbare zaken: die verschilt per staat, maar bedraagt doorgaans één tot drie jaar. De regering-Trump steunde eerder een wetsvoorstel waarmee detransitioners nog een zaak kunnen aanspannen tot 25 jaar na hun achttiende verjaardag of tot vier jaar na de ingreep, afhankelijk van welke datum later valt (bron).

Wat dit betekent voor ouders

Voor ouders van een kind met gendervragen is deze zaak vooral een illustratie van waar het volgens critici misgaat: een traject dat te snel naar een onomkeerbare medische ingreep leidt, zonder brede evaluatie van onderliggende problematiek en zonder tijd om alternatieven te wegen. De uitspraak verandert niets aan de regelgeving in Nederland en gaat over één patiënt en haar twee zorgverleners. Wel voegt ze een concreet voorbeeld toe aan de discussie over de vraag hoe zorgvuldig zorgverleners minderjarigen en hun ouders behoren te beoordelen en te informeren voordat een onomkeerbare stap wordt gezet.