Onderliggende problemen eerst

Een van de kerngedachten in de nieuwe, voorzichtige benadering is simpel: kijk eerst naar het hele kind. Jongeren die bij een genderkliniek worden aangemeld, hebben vaker dan leeftijdsgenoten ook andere problemen, en die verdienen evenveel aandacht als de gendervraag zelf.

Wat is comorbiditeit?

Comorbiditeit betekent dat er meerdere dingen tegelijk spelen. De Britse Cass Review (2024) zette onderzoek uit verschillende landen op een rij. Van de jongeren die naar een genderkliniek waren verwezen had samengenomen 38 procent een depressie, 38 procent een angststoornis en 5 procent een eetstoornis; bij 9 procent was autisme vastgesteld en bij 10 procent ADHD (tabel 2 en 3). De verschillen tussen de studies zijn groot. Ingrijpende jeugdervaringen zijn weinig onderzocht, maar kwamen in de studies die ernaar keken veel voor (paragraaf 5.48). In Finland had meer dan driekwart van de verwezen jongeren specialistische jeugdpsychiatrische hulp nodig voor andere problemen dan genderdysforie; in een Nederlandse studie uit 2011 was dat ongeveer 33 procent (paragraaf 5.29 en 5.30) (bron).

Hoe hangen ze samen?

Wat oorzaak is en wat gevolg, staat niet vast. De Cass Review noemt het verband waarschijnlijk complex en in twee richtingen werkend: bij sommige jongeren kunnen psychische problemen zoals angst, depressie, dwang of een eetstoornis leiden tot onzekerheid over de genderidentiteit, bij anderen is het genderleed het eerste probleem en komen de psychische klachten daaruit voort (paragraaf 8.42). Het rapport vermeldt ook de opvatting dat de klachten een reactie zijn op minderheidsstress (paragraaf 8.41).

Waarom eerst behandelen?

Als een kind ondraaglijk in zijn vel zit door bijvoorbeeld een trauma of zware somberheid, is dat geen goed moment voor een onomkeerbaar besluit. De Finse Raad voor Keuzes in de Gezondheidszorg (COHERE) schrijft in haar aanbeveling van 2020 dat tijdens een psychiatrische stoornis die de ontwikkeling belemmert geen conclusies te trekken zijn over de stabiliteit van de genderidentiteit (bron). Volgens de Cass Review kan het behandelen van de psychische stoornis en het versterken van het zelfgevoel helpen bij een deel van de vragen rond genderidentiteit (paragraaf 8.42). Soms blijft de gendervraag; dan staat ze op een steviger fundament.

Wat zeggen de richtlijnen?

In Finland moeten andere psychiatrische klachten die specialistische zorg vragen eerst in de eigen regio worden behandeld. Een genderonderzoek kan volgens de aanbeveling worden overwogen als de behoefte daaraan blijft nadat die klachten zijn verdwenen en de ontwikkeling weer normaal verloopt. De Cass Review beveelt een aanpak in stappen aan: eerst acuut risico aanpakken, dan het leed en de psychische en sociale problemen verminderen zodat de jongere kan functioneren en ingewikkelde besluiten kan nemen, en daarna samen een plan maken voor de gendervraag (samenvatting, punt 63). Wie een medisch traject krijgt, moet daarnaast hulp krijgen bij zijn andere problemen (punt 66). Het rapport is ook eerlijk over de grenzen: door de lage kwaliteit van de studies is niet vast te stellen hoe goed psychosociale behandelingen bij genderleed werken (punt 67), en lange wachttijden kunnen bijkomende psychische problemen verergeren (paragraaf 17.4).

Wat kun je als ouder vragen?

Zijn andere psychische problemen in kaart gebracht en behandeld? Is er ruimte om eerst daaraan te werken? Wordt de gendervraag los gezien van de rest, of als deel van het geheel? Dit sluit aan bij wat je als ouder kunt doen.

Meer lezen

Achtergrond over de behandelvolgorde staat op Transkompas.