Het affirmatieve model en de kritiek erop

Als je kind in de genderzorg terechtkomt, kom je het 'affirmatieve model' tegen, ook wel genderbevestigende zorg genoemd. Het klinkt warm en steunend, maar de aanpak staat in verschillende landen ter discussie. Het helpt om te begrijpen wat het precies is.

Wat is het affirmatieve model?

De Cass Review, het Engelse onderzoek uit 2024 naar de genderzorg voor kinderen en jongeren, omschrijft het affirmatieve model als een zorgmodel uit de Verenigde Staten dat de eigen genderbeleving van een jongere bevestigt en daarbij openblijft voor verandering in de loop van de tijd. De Amerikaanse psycholoog Diane Ehrensaft, die het model uitdroeg, beschreef het in 2017 als een benadering waarin een kind van elke leeftijd zich bewust kan zijn van zijn authentieke identiteit en in elke ontwikkelingsfase baat heeft bij een sociale transitie. Volgens het rapport is dit model in veel landen dominant geworden en zijn sommige genderklinieken daardoor afgestapt van een meer onderzoekende aanpak (bron).

Waarom klinkt dat aantrekkelijk?

Geen enkele ouder wil zijn kind afwijzen, en bevestigen voelt als de meest steunende keuze. Tegelijk is dit een onderwerp waarover moeilijk open te praten valt. Hilary Cass schrijft in het voorwoord van haar rapport dat er weinig andere terreinen in de zorg zijn waar professionals zo bang zijn om openlijk hun mening te geven. Volgens het rapport zijn sommige behandelaars door de tegenstrijdige opvattingen huiverig geworden om met jongeren met gendervragen te werken (bron).

Waar zit de kritiek?

Bevestigen is niet hetzelfde als onderzoeken. Als de aandacht vooral naar gender gaat, kunnen autisme en andere problemen buiten beeld blijven. Jongeren en hun families vertelden de Cass Review dat een verwijzing naar een dienst die zich alleen op gender richt ertoe leidde dat verschillende hulpverleners elk probleem los van de andere behandelden. Het rapport beveelt daarom aan dat elke verwezen jongere een brede beoordeling krijgt, met een screening op ontwikkelingsstoornissen zoals autisme en een beoordeling van de mentale gezondheid (bron).

De Gezondheidsraad schrijft in 2026 dat bij de Engelse kliniek GIDS de nadruk uiteindelijk lag op behandelingen die de gewenste genderidentiteit bevestigen, en dat er onvoldoende aandacht was voor andere mogelijke oorzaken van psychisch lijden (bron).

Hoe kijken andere landen ernaar?

Landen maken verschillende keuzes. Volgens de Cass Review zijn de Zweedse richtlijn uit 2022 en de Finse uit 2020 de enige die het gebrek aan stevig bewijs koppelen aan de aanbeveling om medische behandeling alleen in onderzoeksverband te geven. De Zweedse richtlijn steunt op een eigen systematische review, die onzekerheid liet zien over de kracht van het bewijs voor genderbevestigende zorg (bron). Daar staat tegenover dat de zorg voor trans jongeren in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en Polen volgens de Gezondheidsraad niet is ingeperkt, maar juist steviger is vastgelegd in herziene richtlijnen en verklaringen van deskundigen (bron).

Het alternatief: exploratief

Tegenover 'affirmeren' wordt vaak 'exploreren' gezet: open onderzoeken wat er achter de gendervraag zit, zonder de uitkomst vooraf vast te leggen. Dat is niet hetzelfde als afwijzen. De Cass Review waarschuwt dat beide woorden zo tot strijdmiddel zijn gemaakt dat neutrale termen nauwelijks nog te vinden zijn, en dat daardoor de indruk is ontstaan dat een jongere moet kiezen tussen gesprekken en een medisch traject. Psychosociale hulp is volgens het rapport niet bedoeld om te veranderen wie iemand is, maar om samen zorgen en ervaringen te onderzoeken en het lijden te verlichten, of de jongere daarna wel of niet een medisch traject ingaat (bron).

In Nederland ligt de nadruk volgens de Gezondheidsraad op een stapsgewijze exploratie van de genderidentiteit, met een uitgebreide psychologische verkenningsfase. De raad noemt de Nederlandse zorg zorgvuldig ingericht en ziet geen aanleiding om te adviseren die anders in te richten (bron). Zie ook onderliggende problemen eerst.

Wat betekent dit voor jou?

Je mag aan een zorgverlener vragen: onderzoeken jullie ook andere verklaringen, of bevestigen jullie vooral? Meer achtergrond staat op Transbeleid en Genderinfo.