Social media, TikTok en sociale invloed

Ouders vertelden de Britse Cass Review dat bepaalde influencers grote invloed hadden op wat hun kind over gender gelooft en begrijpt (bron). Wat is er bekend over de rol van social media en vrienden bij gendertwijfel van tieners, en wat niet?

Hoe algoritmes werken

TikTok legt zelf uit hoe de Voor jou-feed tot stand komt: het systeem kijkt naar wat een gebruiker doet, zoals video's liken of delen en accounts volgen. Een langere video helemaal uitkijken telt als een sterk signaal van interesse. Het bedrijf erkent dat zo'n systeem het risico meebrengt van een steeds eenvormiger stroom video's, een zogenoemde filterbubbel (bron). Kijkt je kind een aantal video's over transitie uit, dan kan het dus meer van hetzelfde te zien krijgen.

Wat de Cass Review over online invloed zegt

Het eindrapport van de Cass Review (2024) stelt dat jongeren hun informatie vooral online en van leeftijdsgenoten halen. Jongeren met gendertwijfel en hun ouders vertelden de onderzoekers over online informatie die gewoon ongemak in de puberteit beschrijft als een mogelijk teken van trans zijn. In de focusgroepen van de Review bleek dat jongeren moeite hebben betrouwbare informatie te vinden en de voorkeur geven aan social media-accounts van ervaringsdeskundigen boven gewone nieuwsmedia (bron, paragraaf 8.45 tot 8.49).

Het rapport haalt ook een Brits onderzoek onder 14-jarigen aan: 43 procent van de meisjes gebruikte drie uur of meer per dag social media, tegen 22 procent van de jongens (bron, paragraaf 7.12). Tegelijk is de Review voorzichtig: de invloed van hedendaagse maatschappelijke factoren, waaronder online ervaringen, noemt het rapport onduidelijk. Er is volgens de Review niet één verklaring voor de toename van genderincongruentie en voor de veranderde samenstelling van de groep die wordt verwezen (paragraaf 8.61).

Sociale besmetting in vriendengroepen

De Amerikaanse onderzoeker Lisa Littman ondervroeg in 2018 256 ouders. Van hen meldde 63,5 procent dat hun kind vlak voor de aankondiging meer tijd op internet en social media doorbracht, en 69,3 procent dat het kind bij een vriendengroep hoorde waarin een of meer vrienden zich in dezelfde periode als transgender gingen identificeren. In 36,8 procent van de beschreven vriendengroepen gold dat voor de meerderheid van de groep. Als invloedrijkste bronnen noemden de ouders transitievideo's op YouTube (63,6 procent) en Tumblr (61,7 procent) (bron). Dit patroon hoort bij wat ROGD wordt genoemd.

Het gaat om waarnemingen van ouders. In de correctie uit 2019 staat dat het onderzoek dient om hypothesen te vormen, dat er geen gegevens van de jongeren zelf of van behandelaars zijn verzameld en dat het verschijnsel daarmee niet is aangetoond (bron). Een Canadees onderzoek met klinische gegevens van jongeren vond in 2022 geen steun voor de hypothese (bron). De Cass Review noemt de invloed van leeftijdsgenoten in deze levensfase zeer sterk en hoorde verhalen over meisjes die op school een intense vriendschap sloten met genderzoekende of transgender leerlingen en zich daarna zelf als trans identificeerden. De verklaring via sociale invloed noemt het rapport wel de mogelijk meest omstreden (bron, paragraaf 8.23 en 8.56).

Wat kun je als ouder doen?

Toon oprechte interesse: kijk samen, vraag wie je kind volgt en wat die video's beloven. Maak online-vrije momenten vanzelfsprekend in het gezin en spreek samen grenzen af. Meer hierover in in gesprek blijven met je kind.

Meer lezen

Zie ook het affirmatieve model en de achtergronden op Genderinfo.