Operaties: wat onomkeerbaar is

Voor veel ouders voelt operatie als iets voor 'later'. Maar voor een mastectomie, het verwijderen van gezonde borsten, kan in Nederland al vanaf zestien jaar een indicatie worden gegeven, na minimaal zes maanden testosteron. Andere genderoperaties komen pas vanaf achttien jaar in beeld (bron). Het is goed om te weten wat deze ingrepen inhouden voordat de vraag concreet wordt.

Mastectomie (top surgery)

Bij een mastectomie worden gezonde borsten operatief verwijderd. De Gezondheidsraad noemt de chirurgische fase onomkeerbaar (bron). Bij de meest gebruikte techniek worden tepel en tepelhof losgemaakt van het onderliggende weefsel en als transplantaat teruggeplaatst. Borstvoeding via de tepel is daarna niet of nauwelijks mogelijk. Dat staat in een casusbeschrijving uit 2023 van een vrouw die na haar detransitie zwanger werd en geen borstvoeding kon geven; zij had blijvende littekens en zenuwpijn. De auteurs stellen vast dat borstvoeding ontbreekt in de richtlijnen voor voorlichting en toestemming bij deze operatie (bron).

In Amerikaanse cijfers over 2016 tot en met 2020 vormden borst- en borstkasoperaties de grootste groep genderoperaties: 56,6 procent van de 48.019 patiënten. Bij jongere patiënten was dat aandeel groter, terwijl genitale operaties vaker voorkwamen naarmate patiënten ouder waren (bron).

Genitale chirurgie

Ingrepen als vaginoplastiek, phalloplastiek, hysterectomie en orchidectomie zijn complexe operaties. Een meta-analyse van 39 studies naar phalloplastiek (1.731 patiënten) vond bij 76,5 procent ten minste één complicatie, met een fistel van de plasbuis bij 34,1 procent en een vernauwing van de plasbuis bij 25,4 procent. De auteurs noemen het bewijs over de uitkomsten zwak (bron). Een meta-analyse naar vaginoplastiek (57 studies, 4.680 operaties) vond een vernauwing bij 11 procent, weefselversterf bij 4 procent, een verzakking bij 3 procent en een fistel bij 1 procent; 91 procent was tevreden en 2 procent had spijt (bron).

Een operatie waarbij de eierstokken of zaadballen worden verwijderd, is volgens de internationale richtlijn van WPATH onomkeerbaar en leidt tot verlies van vruchtbaarheid en van de eigen geslachtshormonen. Dezelfde richtlijn raadt phalloplastiek onder de achttien jaar af vanwege het hoge aantal complicaties (bron).

Waarom leeftijd ertoe doet

De prefrontale cortex, het deel van de hersenen dat betrokken is bij plannen en het afwegen van gevolgen, is volgens een overzichtsartikel uit 2013 pas rond het vijfentwintigste jaar volgroeid (bron). Een onomkeerbare ingreep die de vruchtbaarheid en seksualiteit raakt, vraagt een afweging voor de rest van het leven. Hoeveel mensen later spijt krijgen, is volgens de Gezondheidsraad niet goed vast te stellen, omdat studies kort lopen en veel deelnemers uit beeld raken (bron). Lees ook detransitie en spijt.

Vragen die je mag stellen

Welke complicaties komen voor en hoe vaak? Wat is er wel en niet omkeerbaar? Is er onafhankelijke psychologische beoordeling geweest en zijn andere oorzaken uitgesloten? Je hoeft geen arts te zijn om deze vragen te stellen.

Je rol als ouder

Tussen de twaalf en zestien jaar is voor een medische behandeling de toestemming van zowel het kind als de ouders nodig. Vanaf zestien jaar beslist een jongere volgens de wet zelfstandig (bron). Dat is ook de leeftijd waarop een mastectomie mogelijk wordt. Lees meer over je rechten als ouder en over de hormonen die meestal aan operaties voorafgaan. Risico-overzichten staan op Transkompas.

Cijfers per ingreep — complicaties, uitkomsten en prevalentie, met bron — vind je op genderrisico.nl.